177 населеных пунктаў вывелі з зон радыеактыўнага забруджвання. Але вынікі замераў не апублікавалі

З 1 студзеня 2027 года ў Беларусі зменіцца пералік населеных пунктаў і аб’ектаў, якія знаходзяцца ў зонах радыеактыўнага забруджвання. Адпаведнае рашэнне Савет Міністраў прыняў 3 жніўня 2026 года.

Чытайце таксама: У Беларусі апублікавалі дакументы па будучым сховішчы радыеактыўных адходаў. Што стала вядома

У новым пераліку застанецца 1845 населеных пунктаў і 33 аб’екты. Гэта на 177 населеных пунктаў і 16 аб’ектаў менш, чым было ў пераліку 2021 года.

З яго, у прыватнасці, выключылі Гомель, Лунінец, гарадскі пасёлак Лельчыцы і Іўе.

Улады тлумачаць перагляд вынікамі абследаванняў, якія ў 2021–2025 гадах праводзілі Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя і Міністэрства аховы здароўя. Праводзіліся адборы пробаў глебы і ацэнка дозавай нагрузкі на насельніцтва.

Аднак падрабязных вынікаў гэтых даследаванняў у адкрытым доступе так і не з’явілася.

Людзей не задавальняе, што замеры не паказалі

Менавіта гэта выклікае пытанні ў беларусаў: калі статус населеных пунктаў змяніўся пасля новых даследаванняў, жыхары хочуць разумець, на чым канкрэтна грунтуецца такое рашэнне.

Не апублікаваная нават поўная параўнальная табліца пералікаў 2021 і 2026 гадоў, з якой можна было б убачыць, якія населеныя пункты выключылі, якія перавялі ў іншыя зоны і ці з’явіліся ў спісе новыя.

Таксама няма адкрытых дадзеных па кожным населеным пункце, які выключылі з пераліку: дзе і калі бралі пробы, якія паказчыкі цэзію-137 і стронцыю-90 атрымалі і як разлічвалася гадавая эфектыўная доза апрамянення.

Гэта асабліва важна таму, што радыенукліды могуць размяркоўвацца па тэрыторыі нераўнамерна. Узровень забруджвання можа адрознівацца нават паміж асобнымі ўчасткамі, палямі, лясамі і ўскраінамі населеных пунктаў.

Таму самога паведамлення пра тое, што населены пункт больш не адносіцца да адпаведнай зоны, для часткі людзей недастаткова. Яны хочуць бачыць першасныя дадзеныя, на падставе якіх было прынята рашэнне.

Што хочуць атрымаць ад уладаў

З гэтай нагоды беларусы пачалі накіроўваць асабістыя звароты праз дзяржаўную сістэму «Звароты.бел».

У звароце прапануюць папрасіць улады апублікаваць параўнальную табліцу пералікаў 2021 і 2026 гадоў. У ёй павінны быць пазначаныя населеныя пункты і аб’екты, якія цалкам выключылі з пераліку, перавялі ў іншую зону, упершыню ўключылі або змянілі іх назву ці адміністрацыйную прыналежнасць.

Таксама прапануецца апублікаваць вынікі абследаванняў за 2021–2025 гады па кожным населеным пункце, які выключылі альбо перавялі ў іншую катэгорыю.

У тым ліку гаворка ідзе пра:

• даты і каардынаты месцаў адбору пробаў;
• колькасць і віды адабраных пробаў;
• паказчыкі па розных радыенуклідах;
• методыкі правядзення вымярэнняў;
• інфармацыю пра лабараторыі;
• разлік сярэдняй гадавой эфектыўнай дозы апрамянення;
• экспертныя заключэнні дзяржаўных органаў.

Пры гэтым прапануецца размясціць інфармацыю не толькі ў выглядзе адсканаваных дакументаў, але і ў машыначытальным фармаце, а месцы правядзення даследаванняў паказаць на агульнадаступнай карце.

Змена статусу не азначае, што ўсе абмежаванні знікнуць

Выключэнне населенага пункта з пераліку аўтаматычна не азначае зняцця ўсіх абмежаванняў з навакольных тэрыторый.

Статус асобных палёў, лясоў і іншых участкаў можа змяняцца асобнымі рашэннямі пасля правядзення радыялагічных даследаванняў.

Акрамя таго, змяненне статусу населеных пунктаў можа закрануць меры сацыяльнай падтрымкі. Улады паведамлялі пра часовае захаванне бясплатнага харчавання для непаўналетніх да чэрвеня 2027 года, аднак поўнай інфармацыі пра тое, як зменіцца астатняя сістэма льгот і гарантый, пакуль няма.

Пытанне таму не толькі ў самім новым пераліку. Людзі хочуць бачыць дадзеныя, на падставе якіх 177 населеных пунктаў прызналі такімі, што больш не павінны знаходзіцца ў зонах радыеактыўнага забруджвання.

Чытайце таксама: «Няма тэхналогіі, якая на 100% ізалюе адходы»: што стаіць за сховішчам ядзерных адходаў у Беларусі