Пётр Рудкоўскі: «Перарэгістрацыя можа прывесці да ліквідацыі некаторых пратэстанцкіх цэркваў»

Пасля татальнай зачысткі грамадска-палітычнай прасторы беларускі рэжым нахрапам улез у рэлігійную сферу: ліквідаваная царква «Новае жыццё». А задуманая рэжымам перарэгістрацыя рэлігійных арганізацыяў (не хочаце згадаць вынікі перарэгістрацыі палітычных партыяў?) пагражае выліцца ў вынішчэнне нелаяльных.

Што адбываецца з царквой на Беларусі пасля 2020 года? Чым пагражае новы закон «Аб свабодзе сумлення і рэлігійных арганізацыях»? Як ва ўмовах татальных рэпрэсій павядуць сябе вернікі?

Журналіст BGmedia пагутарыў з незалежным экспертам Пятром Рудкоўскім.

— Якую ролю і месца заняла БПЦ на чале з мітрапалітам Веніямінам у новай сістэме дзяржаўнай улады пасля 2020 года? Ці можна характарызваць ролю БПЦ словамі класіка: прывадныя рамні беларускага рэжыму і праваднік інтарэсаў РПЦ у Беларусі?

— Нейкай кардынальнай змены пасля 2020 года не адбылося. Так як і раней БПЦ была падкрэслена лаяльнай да беларускай улады, так і цяпер. Як і раней яна была падкрэслена прарасійскай, так і цяпер. Гэты стан склаўся не ўчора і не пазаўчора, а трывае, можна сказаць, з 1839 года, калі была скасавана ўніяцкая царква ў Беларусі. Розніца паміж станам да 2020 года і пасля палягае, бадай, у тым, што раней было больш свабоды ў плане нізавых ініцыятыў і меншая палітычная дысцыпліна ў дачыненні да святароў, што сугучна з агульнай атмасферай у грамадстве.

— 5 кастрычніка кіраўнік БПЦ Мітрапаліт Веніямін паставіў пытанне пра мэтазгоднасць богаслужэнняў на беларускай мове. Чаму беларуская царква адмаўляецца ад беларускай мовы?  

— Дзеля парадку заўважым, што «паставіць пад мэтазгоднасць» не азначае «адмовіцца». З таго, што ведаю, пасярод тых, што выказаліся, большасць выказалася за мэтазгоднасць беларускай мовы. (Вялікая частка проста ўстрымалася.) Я памятаю, гадоў 10-15 назад сайт БПЦ быў выключна на рускай мове. Пазней з’явілася беларускамоўная версія, і яна надалей ёсць. На дадзены момант не прыходзіцца казаць пра нейкі разварот у гэтым плане.

Читайте далее: Главный пропагандист и говорящие головы лукашенковского режима. Кто они?

— Як дзяржава ў асобе Лукашэнкі выбудоўвае стасункі з Касцёлам, які актыўна выступіў супраць гвалту?

— У жніўні-верасні 2020 года супраць гвалту выступалі прадстаўнікі практычна ўсіх канфесій — і католікаў, і праваслаўных і шэрагу пратэстанцкіх цэркваў. Унутры Каталіцкага касцёла гэтую пазіцыю агучылі як мінімум чатыры іерархі з сямі, што магло стварыць у рэжыма адчуванне, што Касцёл ператвараецца ў апазіцыйную інстытуцыю. У выніку склалася палітыка ў дачыненні да Касцёла, якая ўяўляе з сябе адколванне і ізаляванне некаторых асобаў або асяроддзяў (Чырвоны касцёл, рэпрэсіі супраць асобных святароў) пры захаванні выгляду, што ў адносінах да ўсяго Касцёла ў Беларусі дзейнічае статус-кво.

Читайте далее: Зміцер Бартосік: Пашанцавала мне, што я сапраўдны падабцаснік

— Ліквідацыя царквы «Новае жыццё», відаць, стане прыкладам лёсу ўсіх пратэстанцкіх цэркваў: найбольш актыўныя цэрквы — ліквідаваць, цішэйшых загнаць у падполле?

— Евангельскія і ў цэлым пратэстанцкія цэрквы былі аб’ектам дыскрымінацыі, як мінімум, з канца 90-ых. Пратэстанты становяцца аб’ектам пераследу не абавязкова таму, што ўяўляюць сабой непасрэдную пагрозу рэжыму, а таму, што бачацца вачамі ўладаў як «іншыя», «непадобныя», «якія-не-пасуюць-да-цэлага» элементы. Сваю ролю іграе тут унутраная асаблівасць пратэстанцкіх і нэапратэстанцкіх рухаў. Яны пазбаўлены моцнай іерархіі, не маюць адзінага цэнтру; вельмі дынамічна развіваюцца; паслядоўныя ў вызнаванні веры і больш радыкальныя ў вызнаванні веры, нясхільныя да дыпламатыі і кампрамісаў у пытаннях, якія лічаць фундаментальнымі для хрысціяніна.

У сувязі з вышэй названым пратэстанты ў вачах улады ўяўляюцца як энергічная непадкантрольная стыхія, ад якой невядома чаго чакаць. У перыяд разгулу рэпрэсійўнай сістэмы такая царква, як «Новае жыццё», якая цягам дваццаці год шмат нацярпелася ад уладаў, не магла быць пакінута ў спакоі па той простай прычыне, што ў яе ёсць «матыў» не любіць рэжым плюс уласцівая ўсім евангельскім цэрквам прынцыповасць.

Читайте далее: «Приговор история уже подписала». Выйдет ли Лукашенко сухим из войны

— БПЦ цалкам падмяць пад сябе, з Касцёлам дамовіцца, пратэстантаў ліквідаваць — гэта і ёсць новая палітыка беларускага рэжыму ў рэлігійнай сферы? Якія рызыкі нясе законапраект «Аб свабодзе сумлення і рэлігійных арганізацыях»?

— Наколькі разумею, гаворка ідзе пра новую рэдакцыю законапраекта «Аб свабодзе сумлення» (бо сам закон існуе з 90-ых). На дадзены момант заўчасна казаць пра рызыкі, бо ў самім тэксце законапраекта прадугледжаныя даволі касметычныя змены. Многае залежыць ад правапрымянення, таго самага працэсу перарэгістрацыі. Можа быць, што ў выніку перарэгістрацыі будуць скасаваны некаторыя пратэстанцкія цэрквы. Паўстаюць некаторыя апасенні за ўніяцкую царкву, але думаю, што аж да такога не дойдзе.

 — Бюджэтнікаў можна прымусіць пайсці на суботнік ці на лукашэнкаўскі мітынг, але вернікаў не зацягнеш у дзяржаўную царкву на ланцугу. Якую лінію паводзін абіраюць беларускія вернікі ў гэтай сітуацыі?

— Дзяржаўнай царквы ў Беларусі няма, ёсць толькі цэрквы, кааптаваныя дзяржавай (схіленыя на свой бок у меншай ці ў большай ступені). Вернікі ў большасці не ўспрымаюць цэрквы праз прызму «прарэжымная» ці «антырэжымнаяматыў». цэрквы ўспрымаюцца перадусім як прастора літургіі, абрадаў, чытання і тлумачэння Бібліі або вучэння Айцоў Царквы. Сярод той меншасці, для якіх пытанне стаўлення да рэжыму істотнае, то выбіраюць адно з двух: або талераванне непрымальнай для іх угодніцкай пазіцыі іерархаў у імя захавання еднасці з царквой па рэлігійных прычынах, або сыход з царквы, або пераход да іншай.