Хто будзе адказваць за ядзерныя адходы? У Беларусі схавалі структуру «БелРАА» на фоне спрэчак вакол будучага сховішча

Беларускае дзяржаўнае прадпрыемства, якое адказвае за перапрацоўку і захаванне радыеактыўных адходаў, фактычна зрабіла крок у бок закрытай структуры. Пасля прызначэння на пасаду дырэктара былога супрацоўніка КДБ Міхаіла Кіселя, з афіцыйнага сайта «БелРАА» зніклі звесткі пра структуру арганізацыі і яе супрацоўнікаў.

Чытайце таксама: Чыноўнік прызнаў, што жыхары зоны адчужэння не хочуць ядзерны магільнік

Інфармацыя пра тых, хто прымае рашэнні ў сферы абыходжання з небяспечнымі матэрыяламі, больш не будзе публічнай, заўважыў «Флагшток». Праз гэта грамадскасць можа заставацца без зразумелага кантролю за працэсамі, наступствы якіх закранаюць не толькі сучаснасць, але і будучыя пакаленні.

Што вядома пра праект сховішча

Нагадаем, што ў Беларусі працягваецца афіцыйны працэс выбару месца для пастаяннага сховішча радыеактыўных адходаў. Разглядаюцца тры асноўныя пляцоўкі:

• Астравецкі раён — побач з Беларускай АЭС;
• Мсціслаўскі раён Магілёўскай вобласці;
• раён вёскі Навасёлкі ў Гомельскай вобласці — тэрыторыя, пацярпелая ад наступстваў Чарнобыльскай катастрофы.

Менавіта апошні варыянт выклікае найбольшую занепакоенасць. Эколагі і мясцовыя жыхары звяртаюць увагу на ўжо існуючы радыяцыйны фон і гістарычны досвед рэгіёна, які і без таго пацярпеў ад тэхнагеннай катастрофы.

Паводле афіцыйных заяў, будучае сховішча павінна адпавядаць міжнародным стандартам і гарантаваць поўную ізаляцыю адходаў, у тым ліку з Беларускай АЭС. Аднак пакуль гаворка ідзе хутчэй пра канцэпцыю, чым пра канкрэтны праект: няма канчатковага рашэння ні па тэхналогіях, ні па месцы размяшчэння.

Плануецца, што ў сховішчы будуць знаходзіцца нізка- і сярэднеактыўныя адходы — фільтры, матэрыялы, абсталяванне, — а таксама частка прадуктаў перапрацоўкі адпрацаванага ядзернага паліва. Само паліва маюць намер вывозіць у Расію, але пасля перапрацоўкі частка матэрыялаў можа вяртацца назад у Беларусь.

У чым рызыка праекта

Эксперты па радыеактыўных адходах адзначаюць, што галоўная праблема у адпрацаваным ядзерным паліве, што можа змяшчацца ў сховішчы.

Як адзначае эколаг Таццяна Новікава, у свеце дагэтуль не існуе тэхналогіі, якая гарантавала б поўную і канчатковую ізаляцыю такіх матэрыялаў.

Фактычна ўсе існуючыя рашэнні — часовыя. Адходы захоўваюцца ў спецыяльных кантэйнерах, за імі назіраюць, але праз некалькі дзесяцігоддзяў іх трэба зноў перапакоўваць. Гэта азначае, што адказнасць перакладаецца на наступныя пакаленні.

Акрамя таго, працэс «перапрацоўкі» не робіць адходы бяспечнымі — ён толькі змяняе іх форму і размяркоўвае рызыкі. У доўгатэрміновай перспектыве гэта можа прывесці да новых экалагічных наступстваў.

У выніку праект, які павінен разлічвацца на сотні тысяч гадоў, пакуль суправаджаецца недахопам празрыстасці і канкрэтных адказаў.

Падрабязней пра рызыкі сховішча ядзерных адходаў чытайце ў нашым матэрыяле: «Няма тэхналогіі, якая на 100% ізалюе адходы»: што стаіць за сховішчам ядзерных адходаў у Беларусі