Унікальны прыпынак з казачнай мазаікай у Рэчыцкім раёне могуць знесці: актывісты спрабуюць яго выратаваць

Ініцыятыва, якая займаецца захаваннем савецкіх аўтобусных прыпынкаў і папулярызацыяй манументальнай спадчыны Беларусі, паведаміла пра пагрозу знішчэння незвычайнага павільёна ў вёсцы Галоўкі Рэчыцкага раёна.

Чытайце таксама: У Пінскім раёне знішчылі савецкую мазаіку на транспартным прыпынку

Прыпынак знаходзіцца на трасе М10, дзе цяпер ідзе рэканструкцыя дарогі. Менавіта з-за будаўнічых работ аб’ект можа быць знесены.

Асаблівую каштоўнасць павільёну надае мазаічнае пано савецкага перыяду. Казачная кампазіцыя робіць гэты прыпынак сапраўднай адметнасцю — у адрозненне ад сучасных тыповых бетонных канструкцый, якія цяпер масава ўсталёўваюць уздоўж дарог.

Паводле актывістаў, павільён у Галоўках — адзін з найбольш каштоўных аб’ектаў, якім у гэтым годзе пагражае знос. Ініцыятыва апублікавала фотаздымкі, якімі падзяліліся падпісчыкі: на іх людзі пазіруюць на фоне мазаікі. Прыпынак ужо стаў папулярнай лакацыяй для турыстаў і аматараў савецкай архітэктуры.

Як спрабуюць надаць статус культурнай каштоўнасці

Зараз ініцыятыва рыхтуе дакументы, каб надаць павільёну статус гісторыка-культурнай каштоўнасці.

«Калі атрымаецца, то прыпынак будзе ўратаваны. Калі не — будзем намагацца выратаваць хаця б саму мазаіку», — адзначаюць актывісты.

У каментарах пад публікацыяй дзясяткі карыстальнікаў падтрымалі ідэю захавання прыпынку і заклікалі не знішчаць рэдкі прыклад манументальнага мастацтва.

Не першы выпадак знішчэння мазаік

Падобныя сітуацыі ў Беларусі адбываюцца не ўпершыню і неаднаразова выклікалі крытыку з боку саміх беларусаў.

Напрыклад, у Бярозе былі знішчаныя вялікія мазаікі часоў нацыянальнага адраджэння, якія выходзілі на мясцовы стадыён. Замест мастацкіх панно на будынку пакінулі звычайную шэрую сцяну. Пра гэта паведамляў Telegram-канал «Спадчына», які вядуць беларускія архітэктары. Паводле іх ацэнкі, дэмантаж адбыўся з сур’ёзнымі парушэннямі заканадаўства.

Мазаіка «Прыгажосць выратуе свет», створаная ў 1989–1990 гадах мастаком Рыгорам Кірдзеем па дзяржаўным заказе, была фактычна знішчана.

Яшчэ адзін выпадак адбыўся ў Бабруйску: разам з будынкам былой футравай фабрыкі на вуліцы Бахарава знікла і савецкая мазаіка, якая была часткай архітэктурнага аблічча раёна.

У Мінску на дзіцячым садку №347 затынкавалі мазаікі з выявамі Чабурашкі. Сцэны з мультфільма былі выкананыя ў дэкарацыях, натхнёных старым Мінскам, што надавала ім дадатковую культурную каштоўнасць.

У Баранавічах падчас рамонту на заводзе аўтаматычных ліній савецкую мазаіку проста зафарбавалі чорнай фарбай.

Што кажа заканадаўства

Паводле пастановы Савета Міністраў №1374 ад 19 верасня 2008 года, рэканструкцыя твораў манументальнага і манументальна-дэкаратыўнага мастацтва, у тым ліку мазаік, можа праводзіцца толькі на падставе экспертнага заключэння мастацка-экспертнага савета.

Такія працы павінны адбывацца ў адпаведнасці з Палажэннем аб парадку стварэння, рэканструкцыі і прыёмкі твораў манументальнага мастацтва.

Аднак, як адзначаюць спецыялісты ініцыятывы «Спадчына», у многіх выпадках падобныя дазволы не атрымліваліся.

Мазаікі працягваюць знікаць

Напачатку гэтага года стала вядома і пра яшчэ адзін выпадак. У вёсцы Месткавічы Пінскага раёна на аўтобусным прыпынку знішчылі мазаіку савецкага часу.

Пра гэта ў Threads паведаміў @belarusian_soviet_bus_stops — акаўнт, які займаецца папулярызацыяй і аховай твораў манументальнага мастацтва на прыпынках грамадскага транспарта ў Беларусі. Паводле словаў аўтара акаўнта, сам павільён не выглядаў аварыйным, але мазаіку з керамічнай пліткі з выявамі кветак і матылькоў проста замянілі звычайным металічным лістом.

«Такія аўтобусныя павільёны з’яўляюцца часткай нашай гісторыі і культуры, і ім патрэбная абарона ад знішчэння», — адзначыў аўтар публікацыі.

Цяпер актывісты спадзяюцца, што прыпынак у Галоўках атрымаецца захаваць — і ён не папоўніць спіс страчаных твораў манументальнага мастацтва.

Чытайце таксама: У Магілёве знеслі апошні дарэвалюцыйны дом на гістарычнай вуліцы. Жыхары абураныя