Выбар пляцоўкі, тэхналогіі ізаляцыі — пытанні, што застаюцца без адказаў. Эколагі патлумачылі BGmedia, што вядома пра праект сховішча радыеактыўных адходаў.
Зона с повышенным уровнем радиации в Гомельской области. Иллюстративное фото
Што важна ведаць: у Беларусі пакуль няма канчатковага рашэння, дзе і па якой тэхналогіі будзе створанае сховішча радыеактыўных адходаў. Праект звязаны з працай БелАЭС і сістэмай абыходжання з радыеактыўнымі адходамі, якой займаецца БелРАА. Сярод магчымых пляцовак называюцца Астравецкі раён, Мсціслаўскі раён і Навасёлкі ў Гомельскай вобласці.
Напярэдадні 40-годдзя Чарнобыльскай катастрофы гэтая тэма гучыць асабліва востра. Для Беларусі Чарнобыль — не толькі гістарычная траўма, але і напамін пра тое, што рашэнні ў сферы радыяцыйнай бяспекі маюць наступствы не на гады, а на дзесяцігоддзі. Таму пытанне пра сховішча ядзерных адходаў — гэта размова не толькі пра тэхналогіі, але і пра давер, кантроль і адказнасць перад наступнымі пакаленнямі.
Праект сховішча радыеактыўных адходаў у Беларусі выклікае шмат пытанняў — ад выбару месца да разумення таго, што менавіта і як гэта ўсё будуць захоўваць.
Ацэнкі беларускіх эколагаў паказваюць, што гаворка ідзе пра рашэнне, наступствы якога могуць адчувацца на працягу сотняў тысяч гадоў — і якое патрабуе значна большай празрыстасці і абгрунтавання, чым ёсць цяпер.
Чытайце таксама: Чыноўнік прызнаў, што жыхары зоны адчужэння не хочуць ядзерны магільнік
Беларуская арганізацыя па абыходжанні з радыеактыўнымі адходамі прадставіла канцэпцыю будучага пункта захавання. Афіцыйна заяўляецца, што аб’ект будзе адпавядаць міжнародным стандартам і забяспечыць поўную ізаляцыю адходаў, у тым ліку ад Беларускай АЭС.
Аднак на практыцы гаворка пакуль ідзе пра агульную ідэю праекта. На дадзены момант адсутнічае канчатковае рашэнне па тэхналогіях захоўвання і па месцы знаходжання аб’екта.
Усяго для сховішча разглядаюцца тры пляцоўкі:
Менавіта апошні варыянт выклікае найбольш вострыя пытанні ў эколагаў і мясцовых жыхароў — з-за ўжо існуючага радыяцыйнага фону і гістарычнай траўмы рэгіёна.
Пра стварэнне сховішча гаворыць БелРАА — беларуская арганізацыя, якая адказвае за абыходжанне з радыеактыўнымі адходамі. Паводле яе прадстаўнікоў, канчатковае рашэнне па пляцоўцы і тэхналогіі пакуль не прынятае.
Афіцыйна гаворка ідзе пра апрацаванае ядзернае паліва (АЯП), а таксама нізка- і сярэднеактыўныя адходы — тэхнічныя матэрыялы, фільтры, абсталяванне.
Адпрацаванае ядзернае паліва плануецца адпраўляць у Расію на перапрацоўку, аднак частка адходаў пасля перапрацоўкі можа вяртацца назад у Беларусь для далейшага захоўвання.
Але, як падрабязна тлумачыць эколаг і каардынатарка Беларускай Антыядзернай Кампаніі Таццяна Новікава, гэта толькі частка праблемы.
«Калі мы гаворым пра захараненне, трэба дакладна разумець, што менавіта туды будзе трапляць. Што будуць класці ў магілу і прысыпаць зямлёй — гэта вельмі істотнае пытанне, бо высокарадыёактыўныя адкіды і апрацаванае ядзернае паліва нельга проста захараніць і забыцца пра іх».
Яна кажа, што ў публічнай інфармацыі пра праект сховішча няма выразнага падзелу паміж тыпамі аб’ектаў:
«З таго, што агучваецца, выглядае, што няма выразнага разумення — гэта магільнік, гэта часовае захоўванне, ці гэта комплекс для розных задач. Калі няма яснасці ў гэтым, гэта азначае, што ўся сістэма абыходжання з адкідамі не сфармаваная».
Паводле ацэнкі эксперткі, гаворка павінна ісці пра асобныя рашэнні для розных тыпаў адходаў, а не пра адзін аб’ект «на ўсё адразу»: «Але цяпер выглядае, што менавіта такі падыход і разглядаецца».
| Тып адходаў | Прыклады | Чаму гэта важна |
|---|---|---|
| Нізкаактыўныя | спецадзенне, фільтры, тэхнічныя матэрыялы | патрабуюць кантролю, але маюць ніжэйшы ўзровень небяспекі |
| Сярэднеактыўныя | частка абсталявання, матэрыялы з большым забруджваннем | патрабуюць больш складанай ізаляцыі |
| Адпрацаванае ядзернае паліва | паліва пасля працы рэактара | найбольш небяспечная катэгорыя, патрабуе вельмі доўгай ізаляцыі |
Чытайце таксама: Ядерный могильник на Гомельщине: что известно о проекте, который вызывает вопросы и опасения
Якія пляцоўкі разглядаюцца:
— Астравецкі раён — побач з БелАЭС, што зніжае рызыкі транспартавання, але ўзмацняе міжнародны кантэкст праз блізкасць да Літвы.
— Мсціслаўскі раён Магілёўскай вобласці — аддалены ад БелАЭС, таму ўзнікае пытанне перавозкі адходаў праз краіну.
— Навасёлкі ў Гомельскай вобласці — рэгіён, які ўжо мае цяжкую радыяцыйную гісторыю пасля Чарнобыльскай катастрофы.
У размове з BGmedia эколаг Ганна Скрыган кажа, што кожны з варыянтаў мае свае плюсы і мінусы, і іх нельга лічыць раўназначнымі:
«У Астравецкім раёне сховішча будзе блізкім да АЭС, што выглядае лагічным рашэннем з тэхнічнага пункту гледжання, бо не трэба займацца транспартацыяй адходаў. Але гэта адначасова стварае палітычныя і міжнародныя рызыкі, бо аб’ект будзе знаходзіцца каля мяжы з Літвой, якая і раней выступала супраць ядзерных праектаў у гэтым рэгіёне», — адзначае яна.
На меркаванне эксперткі, размяшчэнне ў гэтай зоне сховішча для адходаў можа толькі абвастрыць узаемаадносіны паміж уладамі Беларусі і Літвы.
У выпадку сховішча ў Магілёўскай вобласці эколаг падкрэслівае, што неабходнасць транспартаваць адходы з Астравецкай АЭС праз усю краіну — гэта асобны фактар рызыкі, бо кожны этап перавозкі патрабуе дадатковых мер бяспекі, і чым больш такіх этапаў, тым менш надзейнай становіцца ўся сістэма.
Ганна Скрыган сцвярджае, што выбар пляцоўкі ў зоне адчужэння можа выглядаць лагічным для ўладаў з-за адсутнасці там насельніцтва і гаспадарчай дзейнасці (якую не плануюць аднаўляць у бліжэйшыя годы), але гэта не азначае, што экалагічныя рызыкі там ніжэйшыя — радыяцыйная гісторыя рэгіёна і без таго складаная.
Дырэктар Беларускай арганізацыі па абыходжанні з радыеактыўнымі адходамі (БелРАА) Дзмітрый Логвін у эфіры дзяржаўных СМІ заявіў, што прадстаўнікі арганізацыі спрабуюць ацаніць настроі і гатоўнасць мясцовых жыхароў да такіх праектаў.
У Гродзенскай вобласці, асабліва ў раёне Астраўца, людзі больш спакойна ставяцца да падобных ініцыятыў. Паводле яго, каля 70% жыхароў нібыта не супраць размяшчэння такога аб’екта, а каля 60% падтрымліваюць ідэю будаўніцтва АЭС у Магілёўскай вобласці.
Затое больш складанай сітуацыя аказалася ў Палессі. Як прызнаў сам кіраўнік арганізацыі, у раёнах каля зоны адчужэння, дзе жывуць палешукі і супрацоўнікі запаведніка, ідэю будаўніцтва сховішча ўспрынялі вельмі негатыўна. Паводле яго слоў, больш за палову апытаных там выступілі супраць размяшчэння такога аб’екта.
Каментуючы дадзеныя БелРАА, Ганна Скрыган кажа, што ў Астравецкім раёне людзі ўжо жывуць побач з АЭС і могуць успрымаць такія праекты як частку звыклай рэальнасці, у той час як у Хойніцкім раёне на мясцовых жыхароў моцна ўплывае памяць пра Чарнобыль і асабісты досвед перажытай катастрофы на АЭС.
Эколаг дадае, што ў Беларусі цяжка казаць пра аб’ектыўныя апытанні, бо людзі не заўсёды адчуваюць сябе ў бяспецы, калі выказваюць сваё меркаванне, і таму вынікі могуць не адлюстроўваць рэальную пазіцыю грамадства.
Па словах эколага, нават грамадскія пляцоўкі, якія праводзяць улады для жыхароў усіх трох рэгіёнаў, у цяперашніх умовах носяць хутчэй фармальны характар:
«Калі яны праводзяцца, гэта не азначае, што іх вынікі будуць мець рэальны ўплыў на канчатковае вырашэнне сітуацыі, калі ўказ падпісвае Лукашэнка».
Читайте также: Пад Гомелем будуюць свінакомплекс на 100 тысяч галоў: што гэта значыць для экалогіі?
Эколаг Таццяна Новікава ў каментары для BGmedia распавяла, што галоўная праблема ў запланаваным сховішчы — гэта не нізкаактыўныя адходы, а адпрацаванае ядзернае паліва:
«Гэта найбольш небяспечны прадукт дзейнасці АЭС, і паводле міжнародных рэкамендацый яго трэба ізаляваць ад навакольнага асяроддзя на працягу мільёна гадоў, што ўжо само па сабе паказвае маштаб праблемы».
У свеце пакуль няма тэхналогіі, якая магла б гарантаваць такую ізаляцыю, і ўсе існуючыя рашэнні з’яўляюцца часовымі: «Фактычна гаворка ідзе пра тое, што адкіды захоўваюцца ў кантэйнерах, за імі назіраюць, а праз 50–100 гадоў іх трэба перапакоўваць, і гэта паўтараецца зноў і зноў, што перакладае адказнасць на наступныя пакаленні».
Эколаг таксама адзначае, што сцэнары з «перапрацоўкай» не робяць адходы бяспечнымі, а толькі змяняюць іх форму і пераразмяркоўваюць рызыкі.
Тое, што тычыцца нізка- ці сярэднеактыўных адходаў, то, па словах эксперткі, праблемы могуць узнікаць нават праз дзесяцігоддзі пасля іх захоўвання. Так, у савецкі час ва Усходняй Германіі апрацаваныя адходы даследчых рэактараў спрабавалі «ізаляваць» і захавалі ў саляной шахце Ассэ на глыбіні каля 750 метраў:
«Яны там прабылі каля 30 гадоў, пасля чаго пачаліся ўцечкі: радыёнукліды і радыёактыўнае забруджванне выйшлі наверх. І цяпер дзяржава вымушаная траціць вялікія грошы, каб усё гэта дастаць і перапакаваць».
Такія выпадкі, кажа экспертка, паказваюць, што нават доўгатэрміновыя рашэнні могуць аказацца часовымі і патрабаваць чарговага ўмяшання ў будучыні, якое можа сур’ёзна адбіцца на навакольным асяроддзі.
Новікава кажа, што нават у самых развітых краінах няма поўнай ізаляцыі, і сучасныя сховішчы не могуць гарантаваць 100% бяспеку. Яна прыводзіць прыклад, што праблемы могуць узнікаць нават праз дзесяцігоддзі пасля захоўвання АЯЭ.
Паводле ацэнкі эколагаў, найбольш надзейны спосаб для наваколля — не ствараць такія адкіды ўвогуле, бо гэта адзіны від дзейнасці, які пакідае пасля сябе матэрыялы, небяспечныя на сотні тысяч гадоў.
«Гэта не праблема аднаго пакалення — гэта праблема, якая перадаецца наперад, і пакуль няма тэхналогіі, якая б яе канчаткова вырашала», — распавядае Новікава.
Яна таксама прыводзіць прыклады таго, што нават сучасныя сістэмы захоўвання не даюць поўнай гарантыі бяспекі. Так, у ЗША на аб’екце захоўвання адпрацаванага ядзернага паліва АЭС Сан Анофрэ ў Каліфорніі выкарыстоўваецца сістэма паветранага астуджэння, і праз вентыляцыйныя выкіды фіксуецца траплянне радыёнуклідаў у навакольнае асяроддзе.
Гэта адбываецца, як тлумачыцца, праз мікратрэшчыны ў ахоўных металічных канструкцыях і іншыя тэхнічныя фактары. У выніку, кажа экспертка, такія рашэнні застаюцца складанымі, дарагімі і не даюць поўнай ізаляцыі на доўгі тэрмін.
Такія выпадкі, кажа экспертка, паказваюць, што нават доўгатэрміновыя рашэнні могуць аказацца часовымі і патрабаваць чарговага ўмяшання ў будучыні, якое можа сур’ёзна адбіцца на навакольным асяроддзі. Асобна яна тлумачыць, што пры страце герметычнасці радыёнукліды (якія захоўваюцца ў траншэях з ізаляцыйнай плёнкай) могуць трапляць у грунтовыя воды, а гэта азначае, што яны могуць апынуцца ў вадзе і ежы, і ў выніку — у арганізме чалавека.
У шэрагу краін ЕС выкарыстоўваюцца больш складаныя сістэмы — бетонныя і стальныя кантэйнеры, спецыяльныя ячэйкі, а таксама тэхналогіі бетанізацыі адходаў. Аднак, як падкрэслівае экспертка, усе гэтыя рашэнні застаюцца прамежкавымі.
Чытайце таксама: «На месцы лесу — жылы комплекс». Беларусы абураюцца вырубкай дрэў у Калодзішчах і стварылі петыцыю
Дзе ў Беларусі могуць пабудаваць сховішча ядзерных адходаў?
Сярод магчымых пляцовак называюцца Астравецкі раён, Мсціслаўскі раён Магілёўскай вобласці і Навасёлкі ў Гомельскай вобласці. Канчатковае рашэнне пра месца будаўніцтва пакуль не прынятае.
Чаму праект звязваюць з БелАЭС?
Праект сховішча звязаны з працай Беларускай АЭС: падчас эксплуатацыі станцыі ўтвараюцца радыеактыўныя адходы, якія трэба збіраць, захоўваць і ізаляваць ад навакольнага асяроддзя.
Якія адходы могуць захоўваць у такім сховішчы?
Гаворка можа ісці пра нізка- і сярэднеактыўныя радыеактыўныя адходы: фільтры, спецадзенне, тэхнічныя матэрыялы, элементы абсталявання і іншыя матэрыялы, якія забруджваюцца падчас працы ядзерных аб’ектаў.
Ці будуць у Беларусі захоўваць адпрацаванае ядзернае паліва?
Гэта адно з ключавых пытанняў. Адпрацаванае ядзернае паліва плануюць вывозіць на перапрацоўку, але пасля яе частка радыеактыўных матэрыялаў можа вяртацца ў Беларусь для далейшага захоўвання.
Чаму эколагі крытыкуюць праект?
Эколагі звяртаюць увагу на недахоп празрыстасці, рызыкі выбару пляцоўкі, магчымыя праблемы з транспартаваннем адходаў і тое, што поўную ізаляцыю радыеактыўных матэрыялаў на вельмі доўгі тэрмін немагчыма гарантаваць на 100%.
Ці існуе тэхналогія, якая цалкам ізалюе ядзерныя адходы?
Паводле эколагаў, тэхналогіі, якая на 100% гарантуе ізаляцыю радыеактыўных адходаў на ўвесь перыяд іх небяспекі, не існуе. Нават сучасныя сховішчы патрабуюць кантролю, абслугоўвання і ацэнкі рызык на дзесяцігоддзі і стагоддзі наперад.
Чаму выбар пляцоўкі выклікае спрэчкі?
Кожны з магчымых варыянтаў мае свае рызыкі. Астравецкі раён знаходзіцца побач з БелАЭС і Літвой, Мсціслаўскі раён патрабуе перавозкі адходаў праз краіну, а Навасёлкі ў Гомельскай вобласці размешчаныя ў рэгіёне з цяжкай радыяцыйнай гісторыяй пасля Чарнобыльскай катастрофы.
Што пакуль невядома пра праект?
Пакуль няма канчатковага рашэння пра месца будаўніцтва, тэхналогію захоўвання, тыпы адходаў, якія будуць размяшчацца ў сховішчы, і механізмы доўгатэрміновага кантролю за бяспекай аб’екта.
Беларусь стала №2 среди зарубежных направлений у россиян на майские праздники. Но отдых здесь оказался…
«Голыя» ствалы замест зялёных крон выклікаюць абурэнне ў сацсетках. Эколагі тлумачаць, калі такая абрэзка апраўданая…
У Крычаве чыноўнікі абмеркавалі выкананне Дэкрэта №3 і назвалі сотні «дармаедаў». У якасці адной з…
После обновления дорожной разметки на спуске с моста по Зубачева к проспекту Машерова водители заговорили…
Беларус оплатил комиссию и забронировал дом в Бресте. Через два дня бронь отменили: «собственник ошибся…
Гэта не адзінкавы выпадак за вясну: у Пінскім раёне згарэлі дзясяткі гектараў лесу, і падобныя…