Чаму беларускія лекары з’язджаюць і выгараюць: новыя дадзеныя паказалі праблемы сістэмы

Фонд медыцынскай салідарнасці Беларусі BYMEDSOL, медыяпраект «Белыя халаты», ініцыятыва BelPol і група актывістаў незалежнага прафсаюза медыкаў пад кіраўніцтвам Станіслава Салаўя апублікавалі справаздачу пра стан беларускай аховы здароўя.

Чытайце таксама: Ідэальная бальніца на паперы? Што не так з чарговай гісторыяй пра поспехі медыцыны ў Краснаполлі

Адна з галоўных высноў даследавання — сістэма аховы здароўя ў краіне працягвае сутыкацца з дэфіцытам кадраў, які кампенсуецца перапрацоўкамі, абавязковым размеркаваннем выпускнікоў і працай лекараў пенсійнага ўзросту.

Паводле аўтараў даследавання, сістэма губляе спецыялістаў таксама праз пераход у прыватны сектар, сыход з прафесіі і прафесійнае выгаранне. Пасля 2020 года гэтыя працэсы, як сцвярджаецца ў справаздачы, сталі больш прыкметнымі.

Афіцыйна Міністэрства аховы здароўя паведамляе, што ўкамплектаванасць пасад лекараў-спецыялістаў у 2025 годзе склала 96,1%, а сярэдняга медыцынскага персаналу — 97,5%.

Аднак даследчыкі звяртаюць увагу на важны нюанс: укамплектаванасць пасад яшчэ не азначае, што ў сістэме дастаткова людзей.

Праблему закрываюць перапрацоўкамі

У справаздачы адзначаецца, што каэфіцыент сумяшчальніцтва ў сістэме складае 1,25. Гэта азначае, што многія лекары працягваюць працаваць больш чым на адну стаўку.

Для дзяржаўнай справаздачнасці такі паказчык можа выглядаць прымальным, але для саміх медыкаў гэта дадатковая нагрузка.

Аўтары даследавання адзначаюць, што такая практыка азначае больш стомленых супрацоўнікаў, менш часу на аднаго пацыента і павышаныя рызыкі памылак. Фактычна сістэма працягвае падтрымліваць сваю працу за кошт перапрацовак супрацоўнікаў.

У бальніцах усё больш пенсіянераў

Яшчэ адзін спосаб утрымаць сістэму ад кадравага крызісу — праца пенсіянераў.

Паводле дадзеных Беларускага прафсаюза работнікаў аховы здароўя, пасля скасавання абмежаванняў на выплату пенсій працуючым пенсіянерам колькасць лекараў-пенсіянераў вырасла на 10,8%, а сярэдняга медыцынскага персаналу — на 7,7%.

Аўтары справаздачы лічаць, што гэта дапамагае закрываць вакансіі, але не вырашае праблему абнаўлення кадраў.

Калі сістэма ўсё больш залежыць ад маладых спецыялістаў па размеркаванні і супрацоўнікаў пенсійнага ўзросту, гэта сведчыць пра структурны дэфіцыт кадраў.

Чытайце таксама: «Трапіць да неўролага — як у фантастыцы»: Жыхарка Бярозы раскрытыкавала працу мясцовай паліклінікі

Размеркаванне становіцца галоўным інструментам

На фоне недахопу медыкаў дзяржава ўсё больш актыўна выкарыстоўвае механізм абавязковага размеркавання.

Паводле афіцыйных дадзеных, у 2024 годзе размеркаванне атрымалі ўсе выпускнікі бюджэтнай і мэтавай формы навучання. Акрамя таго, на першае працоўнае месца пагадзіліся выйсці 94% выпускнікоў платнага навучання. Для выпускнікоў-мэтавікоў абавязковая адпрацоўка пасля заканчэння медыцынскага ўніверсітэта складае пяць гадоў.

Пры гэтым колькасць мэтавых месцаў працягвае расці. Напрыклад, у Гомельскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце ў 2025 годзе з 615 бюджэтных месцаў 454 былі выдзелены для мэтавага набору. Гэта амаль тры чвэрці ўсіх бюджэтных месцаў.

Чытайце таксама: «Вывозіў мёртвых кароў і з’ехаў праз месяц». Беларус распавёў, чаму не адпрацаваў пасля веткаледжа

Заробкі выраслі, але праблемы засталіся

Паводле дадзеных, прыведзеных у справаздачы, сярэдні налічаны заробак лекара ў Беларусі ў 2025 годзе склаў 4006,5 рубля да выплаты падаткаў, або каля 1207 долараў па сярэднім курсе.

Для параўнання, пасля валютнага крызісу 2015 года сярэдні заробак лекара ў доларавым эквіваленце знізіўся больш чым удвая — з 935 долараў у 2014 годзе да 423 долараў у 2015-м.

За апошнія гады даходы сапраўды аднавіліся і нават перасягнулі ўзровень 2014 года па пакупніцкай здольнасці.

Аднак нават пры гэтым Міністэрства аховы здароўя прызнае, што сярэдні заробак лекараў складае каля 139% ад сярэдняга заробку па краіне, хоць раней заяўлялася мэта давесці яго да 150%.

Асабліва складаная сітуацыя ў медсясцёр

Яшчэ больш прыкметны разрыў назіраецца ў сярэдняга медыцынскага персаналу.

У 2025 годзе сярэдні заробак медыцынскіх работнікаў з сярэдняй спецыяльнай адукацыяй складаў 2049 рублёў. Гэта толькі 76% ад сярэдняга заробку па Беларусі.

Пры гэтым медсёстры і фельчары працуюць у кругласутачных зменах, нясуць высокую адказнасць, кантактуюць з інфекцыйнымі захворваннямі і штодня сутыкаюцца з высокай псіхалагічнай нагрузкай.

Для параўнання аўтары справаздачы адзначаюць, што ў многіх краінах Еўрапейскага саюза бальнічныя медсёстры ў сярэднім атрымліваюць прыкладна на 20% больш за сярэдні заробак па сваёй краіне.

Чаму медыкі сыходзяць

Аўтары даследавання робяць выснову, што рост заробкаў сам па сабе не ліквідуе кадравы крызіс.

На рашэнне лекараў заставацца ў прафесіі ўплываюць нагрузка, колькасць дзяжурстваў, абавязковая адпрацоўка пасля вучобы, абмежаваныя магчымасці кар’ернага росту і ўмовы працы.

Таму нават пры адносна высокіх сярэдніх заробках дзяржава працягвае кампенсаваць недахоп кадраў праз размеркаванне выпускнікоў, працу пенсіянераў і павелічэнне нагрузкі на тых спецыялістаў, якія застаюцца ў сістэме.

Чытайце таксама: Да 70 рублёў за прыём: колькі на самой справе каштуе бюджэтная медыцына ў Беларусі