«Рэканструкцыяй» па гісторыі: у Гродне працягваюць зносіць старыя будынкі

У Гродне знеслі яшчэ адзін гістарычны будынак — драўляны дом на рагу вуліц Міцкевіча і Філарэта ў раёне Новага Свету. Афіцыйна працы называюць «рэканструкцыяй», але мясцовыя гісторыкі, краязнаўцы і абаронцы спадчыны ўсё часцей кажуць пра іншае: пад гэтай шыльдай старыя дамы проста знікаюць з карты горада.

Чытайце таксама: У Гродне скардзяцца на рэканструкцыю сквера на Дарвіна

Дом, які мог застацца

Будынак быў узведзены пасля 1932 года і лічыўся адным з цікавых прыкладаў драўлянага канструктывізму ў Гродне. Дом добра пазнаваўся па сваёй незвычайнай форме — некалькі геаметрычных аб’ёмаў і характэрная вуглавая «вежа» надавалі яму адметны выгляд.

Да апошняга часу дом захоўваў добры тэхнічны стан і арганічна ўпісваўся ў забудову Новага Свету — аднаго з нешматлікіх раёнаў Гродна, дзе яшчэ захавалася старая нізкапавярховая архітэктура.

Краязнаўцы неаднаразова заяўлялі, што не толькі гэты дом, але і ўвесь Новы Свет мае патрэбу ў ахоўным статусе. Аднак будынак прадалі з аўкцыёну, пасля чаго новаму ўласніку дазволілі яго знос.

На месцы дома плануюць узвесці новы будынак, які павінен толькі вонкава адсылаць да старой архітэктуры.

«Рэканструкцыя» замест захавання

Для Гродна гэта ўжо даўно не адзінкавая гісторыя. За апошнія гады ў горадзе некалькі гістарычных будынкаў фактычна былі страчаныя менавіта падчас так званых «рэканструкцый».

Адзін з самых гучных выпадкаў — дом на вуліцы Васілька, 5. Двухпавярховы гістарычны будынак знеслі пад праект новага жылога дома. Пры гэтым працы таксама прадстаўляліся як рэканструкцыя.

Эксперты па архітэктуры адзначалі, што выкарыстанне частку старой цэглы ў новым будынку — яшчэ не значыць захаваць гістарычны аб’ект. Фактычна ад старога дома там не засталося амаль нічога — нават падмуркі былі поўнасцю разбураныя і замененыя новымі бетоннымі блокамі.

Хоць будынак і не меў статусу гісторыка-культурнай каштоўнасці, ён уваходзіў у праект ахоўных зон гістарычнага цэнтра Гродна як элемент шэраговай гістарычнай забудовы.

Абвалы і страчаныя будынкі

Апошнім часам праблемы закранулі і іншыя гістарычныя аб’екты горада.

На вуліцы Вялікая Траецкая падчас будаўнічых прац абрынулася сцяна дома канца XIX стагоддзя. Цэгла высыпалася проста на праезную частку. Раней у будынку шмат гадоў працаваў цэх па вырабе ключоў.

Будынкі на гэтым участку выкупілі яшчэ ў 2022 годзе. Паводле праекта, іх планавалі аб’яднаць, аднавіць гістарычнае аблічча, вярнуць балконы і дэкаратыўныя элементы, страчаныя ў савецкі час. Унутры хацелі адкрыць рэстаран і пякарню.

Яшчэ адзін гучны выпадак — знос стогадовага дзіцячага садка на той жа вуліцы Васілька.

Горад паступова губляе сваю аўтэнтычнасць

Гродна доўгі час называўся адным з самых захаваных гістарычных гарадоў Беларусі. Але мясцовыя гісторыкі і актывісты адзначаюць, што за апошнія два дзесяцігоддзі сітуацыя амаль не змянілася: спецыялісты спрабуюць даводзіць каштоўнасць старой забудовы, а пасля дамы знікаюць пад новыя праекты.

Асаблівую крытыку выклікае тое, што многія зносы адбываюцца не праз аварыйнасць будынкаў, а ў рамках праектаў, якія афіцыйна называюцца «рэканструкцыяй». У выніку горад паступова губляе не толькі асобныя дамы, але і цэлыя гістарычныя асяроддзі, якія фармаваліся дзесяцігоддзямі.

Чытайце таксама: У Магілёве знеслі апошні дарэвалюцыйны дом на гістарычнай вуліцы. Жыхары абураныя